Хоналар дезинфекцияси — бу юзалардаги микроорганизмлар сонини камайтириш: регистратура пештахтаси ва кутиш жойида, йўлаклар ва кабинетларда, ҳожатхоналар ҳамда ходимлар хоналарида. Бу юзалар бўйича хўжалик иши, тиббий муолажа эмас: у ҳеч кимни даволамайди ва тиббий натижа бермайди. Муассасанинг ўз санитария тартиблари ва кундалик йиғиштиришнинг ўрнини ҳам босмайди — иш улар ёнига қўшилади ва уларга мослашади. Тиббий ускуналар ва буюмлар муассасанинг ўз ихтиёрида қолади. Ҳашаротлар билан кемирувчилар эса алоҳида ишлар: дезинсекция ва дератизация.
Муассасага айнан дезинфекция қачон керак бўлади
Мурожаат сабаблари деярли ҳар доим хўжалик билан боғлиқ ва таниш:
- хона эндигина қабул қилиб олинган, қайта жиҳозланган ёки таъмирдан кейин очилишга тайёрланмоқда;
- муассаса ёндош хоналарни эгаллаган, кенгайган ёки янги манзилга кўчмоқда;
- кабинетларнинг бир қисми узоқ вақт ёпиқ турган ва қайтадан ишга туширилмоқда;
- сув ўтгандан кейин юзалар қуритилган ва энди уларни тартибга келтириш керак;
- ташрифчилар оқими кўпайган, кутиш жойи ва ҳожатхоналар одатдаги йиғиштиришдан ортиқ эътибор талаб қилмоқда;
- хонада бегона ҳид туриб қолган;
- бинода ҳашаротлар ёки кемирувчилар бўлган, улар билан алоҳида ишлар орқали шуғулланилган ва энди навбат юзаларга келган;
- муассаса тартибни сақлаб туриш учун хоналарга вақти-вақти билан ишлов бериб туришга ўзи қарор қилган.
Сабабнинг ўзи ҳали ҳеч нарсани ҳал қилмайди. Ишлов кераклими, қандай ҳажмда ва сизнинг объектингизга тўғри келадими — бу мурожаат пайтида ва кўздан кечиришда аниқлаштирилади: тиббиёт муассасаларининг хоналари жуда хилма-хил бўлиб, олдиндан жавоб бериб бўлмайди.
Ишга нима киради ва нима ундан ташқарида қолади
Бу хизматнинг чегараларини қўнғироқдан олдин билиб олган маъқул — улар тор ва аниқ. Ишга хона ва мебел юзалари киради:
- пол, қўл етадиган баландликдаги деворлар, эшиклар ва эшик дастаклари, чироқ калитлари, дераза токчалари;
- умумий фойдаланиладиган мебел: регистратура пештахтаси, кутиш жойидаги ўриндиқлар, столлар, жавонларнинг ташқи томони;
- санитария хоналари, хўжалик ва ёрдамчи хоналар.
Чегарадан ташқарида эса сезиларли даражада кўпроқ нарса қолади ва буни дарров айтган тўғрироқ:
- тиббий ускуналар, асбоблар ва буюмлар — улар муассаса ихтиёрида қолади ва уларга унинг ўз қоидалари бўйича ишлов берилади;
- муассасанинг ички санитария тартиблари — ишлов уларни такрорламайди ва бекор қилмайди, балки тўлдиради;
- кундалик йиғиштириш — уни муассаса ўз кучи билан ва мутахассис келгунига қадар бажаради: чанг босган, ифлос юзада ишлов маъносини йўқотади;
- ҳашаротлар ва кемирувчилар — бу дезинсекция ҳамда дератизация, ўз тартиби бор алоҳида чиқишлар;
- ҳар қандай тиббий вазифа: юзаларга ишлов бериш ҳеч кимни даволамайди ва тиббий натижа бермайди.
Бундай ишлов стериллик ҳосил қилмайди ва ўз олдига бундай вазифа қўймайди. Гап хонадаги юзалар ҳақида — ундан ортиқ ҳам, кам ҳам эмас.
Қайси жойлар текширилади
Муассасани ягона умумий майдон сифатида кўриш қулай эмас: ҳар бир жойнинг ўз тартиби ва унга умуман кириш мумкин бўлган ўз вақти бор. Шунинг учун кўздан кечириш жойлар бўйича боради:
- кириш, кутиш жойи ва регистратура пештахтаси — ташрифчилар энг кўп вақт ўтказадиган жой;
- йўлаклар ва зиналар: жойлар орасидаги йўлда тутқичлар, эшиклар, дастаклар, чироқ калитлари;
- кабинетлар — мебел юзалари, столлар, стуллар, жавонлар, дераза токчалари;
- ташрифчилар учун ҳожатхоналар ва ходимлар учун алоҳида санитария хоналари;
- ходимлар хоналари: кийим ечиш хонаси, овқатланиш жойи, дам олиш хонаси;
- сарф материаллари ва тоза инвентар сақланадиган хоналар;
- муассаса чиқиндиларни чиқарадиган ва вақтинча қўядиган жойлар — ўзи кўрсатган чегараларда;
- ёрдамчи хоналар: омборхоналар, тозалаш инвентари хонаси.
Бу рўйхат камдан кам бутунлай олинади. Бир муассасада иш умумий жойлар ва ҳожатхоналар билан чекланади, бошқасида кабинетлар ҳамда ходимлар хоналари қўшилади. Нима чегара ичига кириши, нима ташқарида қолишини кўздан кечириш ҳал қилади ва бу чиқишдан олдин ёзиб қўйилади.
График ва кириш
Қабул соатларида кабинетни ёки кутиш жойини банд қилиб бўлмайди — қолган ҳамма нарса шу шартдан келиб чиқади. Шунинг учун ишлар графиги муассаса билан келишилади ва қабул соатларидан ташқари ишлаш мумкин: иш вақтидан ташқари, сменалар орасида ёки дам олиш кунида — муассасанинг ўзига қандай қулай бўлса. Келишувда қуйидагилар муҳокама қилинади:
- қабул жадвали ва муассаса ёпиқ бўладиган кунлар;
- хоналарни бўшатиш мумкин бўлган вақт оралиғи — бутунлай ёки қисмларга бўлиб;
- қабулни бутунлай тўхтатишга тўғри келмаслиги учун жойлардан ўтиш тартиби;
- муассасанинг масъул ходими: мутахассисни ким кутиб олади, кабинетларни ким очади ва чегараларни ким кўрсатади;
- кириш қандай ташкил этилгани — рухсатномалар, калитлар, қўриқлаш хизмати, ходимлар учун кириш жойи;
- кириш мумкин бўлмаган хоналар ва муассаса ишлардан чиқариб ташлайдиган жойлар;
- муассасанинг ўз санитария тадбирлари — ишлар улар билан вақт жиҳатидан тўқнашмаслиги керак.
Аниқ соатлар олдиндан айтилмайди: улар муассаса жадвалига қараб танланади. Муҳими бошқа нарса — жадвални муассаса белгилайди, ишлар эса унга мослашади, аксинча эмас.
Мутахассис келгунига қадар муассаса нимани тайёрлайди
Тайёргарликни муассаса мутахассис келишидан олдин ўз кучи билан бажаради:
- ишлар жойидаги юзаларни бўшатинг: столлар, пештахта, дераза токчалари, очиқ жавонлар;
- ҳужжатлар, карталар ва қоғозларни жавонларга йиғиб қўйинг ёки устини ёпинг;
- сарф материаллари ва очиқ ётган ҳамма нарсани ёпиқ жавонларга ёки бошқа хонага олиб қўйинг;
- кабинетда қоладиган ускуналарни ёпиб қўйинг ёки тармоқдан узинг;
- ходимлар хонасидан озиқ-овқат, идиш-товоқ ва очиқ маҳсулотларни чиқариб қўйинг;
- мутахассис келгунига қадар хоналар муассаса кучи билан йиғиштирилганига ишонч ҳосил қилинг;
- қўл тегизиб бўлмайдиган ускуналар ва жойларни олдиндан санаб беринг;
- ходимларни огоҳлантиринг, зарур бўлса, ўша вақтдаги навбатларни олдиндан бошқа вақтга кўчиринг;
- ишлар давомида жойида турадиган одамни белгиланг.
Агар булардан бирор нарсани бажариб бўлмаса, чиқиш куни эмас, мурожаат қилганда айтинг: қайси жойлар умуман ишга кириши бевосита тайёргарликка боғлиқ.
Ишлов қандай ўтади
Чиқишнинг бориши муассасанинг ўзи қандай ташкил этилганига боғлиқ:
- жойида чегараларни аниқлаштириш — шу чиқишда қайси жойлар ва юзалар ишга киради;
- муассаса жойни келишилганидек бўшатгани ва йиғиштирганини текшириш;
- шу хона учун восита ва усул танлаш — юзалар тури, майдон ва жойнинг вазифасидан келиб чиқиб;
- келишилган кетма-кетликда жойлар бўйича ишлаш: умумий жойлар, йўлаклар, кабинетлар, ҳожатхоналар, ходимлар хоналари;
- қўлланадиган восита йўриқномаси бўйича таъсир қилиш вақти ва шамоллатиш — у белгилаган тартибда;
- хоналарни масъул ходимга топшириш.
Муассасалар ҳар хил тузилган: бирида бу турар-жой биносидаги бир қаватда жойлашган бир неча кабинет, бошқасида — ўз кириш жойи ва одамлар оқими бор алоҳида бино. Жойлар кетма-кетлиги ва иш усули чиқишдан олдин келишилади, жойида эса фақат аниқлаштирилади.
Хоналарни ишга қайтариш
Ишлар учун вақт оралиғи хоналар энг яқин қабулгача иш ҳолатига қайтиб улгурадиган қилиб танланади. Бунга қанча вақт кераклиги танланган воситага боғлиқ ва келишувда аниқланади, саволлар эса бу ерда тахминан бир хил бўлади:
- қанча шамоллатиш керак ва кабинетдаги деразалар очилмаса, буни қандай қилиш керак;
- одамлар келгунига қадар қайси юзаларни ювиш керак — аввало қўл тегадиганларини;
- хонага ходимлар ва ташрифчиларни қачон қайтариш мумкин;
- кабинетда қолган мебел ва буюмлар билан нима қилиш керак;
- қабул ҳамма жойда бир вақтда бошланмаса, жойларни қандай тартибда очиш керак.
Аниқ рақамларни телефон орқали олдиндан айтишмайди. Уларни мутахассис қўлланадиган восита йўриқномасидан олади ва усул ҳамда жойлар келишилгандан кейин айтади. Кабинетларни очишдан олдин жойни масъул ходим билан бирга айланиб чиқиб, ҳаммаси ўрнига қайтганига ишонч ҳосил қилиш маъқул.
Ишловлар орасидаги тартиб
Чиқишлар орасида хоналар ҳолатини муассасанинг одатдаги санитария интизоми — аллақачон мавжуд бўлгани — ушлаб туради:
- фақат кабинетлар эмас, умумий жойлар ҳам ўз жадвали бўйича йиғиштирилади;
- ташрифчилар қўл теккизадиган юзалар кечқурун бир марта эмас, кун давомида артилади;
- ҳожатхоналар кунига бир мартадан кўпроқ текширилади, совун ва қоғоз уларда тугаб қолмайди;
- чиқиндилар муассасанинг ички тартиби бўйича, тўпланиб қолишига йўл қўймай чиқарилади;
- сарф материаллари очиқ юзаларда эмас, ёпиқ жавонларда туради;
- ходимлар хонасида овқат очиқ қолмайди, идиш-товоқ эса эрталабгача ювилмай турмайди;
- тўкилган нарса фаррошни кутмасдан, дарров артилади;
- вентиляция ишлаб туради, сув ўтиши ва нам излари кейинга қолдирилмайди.
Бу хизматнинг бир қисми ҳам, унинг давоми ҳам эмас. Ички тартиб бошқа нарсани белгилайди — мутахассис кейинги сафар хоналарни қандай ҳолатда кўришини.
Дезинфекциянинг дезинсекция ва дератизациядан фарқи
Учала сўз ўхшаш эшитилади, лекин ҳар хил ишни билдиради:
- дезинфекция — юзалардаги микроорганизмлар сонини камайтириш;
- дезинсекция — ҳашаротлар ва бошқа бўғимоёқлилар билан ишлаш;
- дератизация — кемирувчилар билан ишлаш.
Ҳар куни кўп одам бўладиган жойда ҳашаротлар ва кемирувчилар тез пайқалади — одатда ёрдамчи хоналарда, чиқинди жойи ёнида ёки ходимлар хонасида. Агар улар ҳозир фаол бўлса, аввал уларнинг ўзи билан шуғулланиш — дезинсекция ёки дератизация орқали, — дезинфекцияни эса шундан кейинга режалаштириш маъқул. Акс ҳолда ишлов берилган юзалар яна ифлосланиши мумкин.
