Қандалалар

Тўшак қандалалари — инсон қони билан озиқланадиган майда паразит ҳашаротлар. Улар тунда фаоллашади ва терида қизил, қичиштирувчи доғлар ёки чақиш изларини қолдириши мумкин. Бу ҳашаротлар кенг тарқалган бўлиб, ухлаш жойларига яқин — матрас, пружина блоклари, каравот рамкалари, бош томонлари, диван ва креслоларда яшашни афзал кўради.

Хўш, тўшак қандалалари ўзи нима? Уларни қандай таниб олиш мумкин, қаерда яшайди ва зарарланишга шубҳа қилганда нима қилиш керак? Бу саволларга жавоб олиш учун ўқишда давом этинг.

Қандалалар қандай кўринишда бўлади?

Қандалаларни таниб олиш уйдаги муаммонинг айнан улар туфайли юзага келганини аниқлашга ёрдам беради. Вояга етган қандалаларнинг узунлиги одатда 6–8 мм, тахминан олма уруғи катталигида бўлади. Уларнинг қаноти йўқ, шунинг учун уча ёки сакрай олмайди. Қандаланинг танаси ясси, овал шаклда, жигарранг ёки қизғиш-жигарранг тусда бўлади — бу уларга тор жойларда осон яшириниш имконини беради.

Қандалаларнинг ҳаёт сикли ва биологияси:

Қандалаларнинг ҳаёт сикли уч босқичдан иборат: тухум, нимфа ва вояга етган қандала.

1. Тухумлари — жуда майда, оқ ёки ярим тиниқ, тўғноғич боши катталигида. Урғочилари тухумни тўп-тўп қилиб қўяди ва бутун умри давомида тахминан 100 та тухум қўйиши мумкин.
2. Нимфалар — вояга етган қандалаларга ўхшайди, аммо кичикроқ ва очроқ рангда бўлади. Ривожланиши учун улар қон билан озиқланиши ва беш марта пўст ташлаши керак.
3. Вояга етган қандалалар — шароитга қараб бир неча ой, ҳатто бир йилдан ортиқ яшаши мумкин. Тухумдан вояга етган қандалагача бўлган сикл қулай ҳарорат ва озиқ мавжуд бўлганда одатда 37 кунга чўзилади.

Маълум бўлган қарийб 90 тур қандала орасидан фақат учтаси инсон қони билан озиқланади: Cimex lectularius, Cimex hemipterus ва Leptocimex boueti. Энг кенг тарқалгани — Cimex lectularius; у деярли ҳамма жойда учрайди ва инсон турар жойларининг зарарланиши билан боғлиқ.

Қандалаларнинг озиқланиши:

Қандалаларни иссиқлик, карбонат ангидрид ва инсон ҳиди ўзига тортади, шунинг учун улар кўпинча одамларни уйқу пайтида чақади. Одам бўлмаганда ҳайвонларни ҳам чақиши мумкин. Тўйганидан сўнг улар яна ўз панасига қайтади.

Қандалалар қаерда яшайди?

Улар хўжайинига яқин, илиқ ва пана жойларни афзал кўради. Уй ва меҳмонхоналарда уларни қуйидаги жойларда топиш мумкин:

• каравот, матрас, пружина блоклари, каравот рамкалари ва бош томонларида;
• мебелда;
• девор, пол ва гиламлардаги ёриқ ва тирқишларда;
• обой орқасида ва розеткаларда;
• ухлаш жойига яқин турган жомадон ва буюмларда.

Қандалалар пайдо бўлишининг сабаблари:

Қандалалар инсон фаолияти орқали — масалан, саёҳат ва буюмларни ташиш пайтида тарқалади. Улар кийим, поябзал ёки жомадонга ёпишиб олиши мумкин. Кўп қаватли уйлар ҳамда меҳмонхона ва такси каби гавжум жойлар зарарланиш хавфини оширади.

Қандалалар борлигининг белгилари

Энг кўп учрайдиган белгилар:

• девор, чойшаб ва мебелдаги тўқ доғлар ёки тезак излари;
• чойшабдаги қон излари;
• ташлаб кетилган пўстлар (экзоскелетлар);
• матрас чоклари ва тирқишларидаги тухумлар;
• терида қаторлашиб жойлашган қизил, қичиштирувчи чақиш излари.

Қандалалар борлигини қандай текшириш мумкин:

Қандалаларни аниқлаш учун қуйидагиларни бажаринг:

• Матрас, пружина блоки ва чойшаб-ёстиқларни типик белгилар — қизғиш-жигарранг доғлар, тўқ нуқталар ва ташлаб кетилган пўстлар бор-йўқлигига текширинг.
• Тирик қандалаларни, айниқса матрас ва мебелнинг чоклари, бурма ва букилмаларида қидиринг.
• Каравот бош томонларини, плинтуслар бўйлаб ҳамда каравот ва ёнидаги мебел атрофидаги тирқишларни кўздан кечиринг.

Қандала чақиши ва мумкин бўлган аломатлар:

Қандала чаққан жой одатда кичик қизил шишлар кўринишида бўлиб, зигзагсимон чизиқлар ёки тўдалар бўлиб жойлашади. Чақиш қичишиш, ачишиш ва ноқулайлик келтириб чиқариши мумкин, аммо баъзи одамларда ҳеч қандай реакция бўлмаслиги ҳам мумкин. Қандала чақишини бошқа ҳашаротлар чақиши билан осонгина адаштириб юбориш мумкин, шунинг учун уларнинг борлигини тасдиқловчи бошқа белгиларни ҳам текшириб кўрган маъқул. Қандалалар касаллик тарқатмаса-да, уларнинг мавжудлиги кундалик ҳаётни жиддий издан чиқариши ва руҳий зўриқишга сабаб бўлиши мумкин.

Қандалалардан халос бўлиш усуллари ва профилактика чоралари:

Қандалалар пайдо бўлиш хавфини камайтириш учун қуйидаги тавсияларга амал қилинг:

• Чойшаб-ёстиқларни қандала излари — қон доғлари, матрас чокларидаги доғлар ва тўқ нуқталар бор-йўқлигига мунтазам кўздан кечиринг.
• Сафарларда меҳмонхона хонасини жойлашишдан олдин қандалаларга текширинг, жомадонни эса баландроқ жойда, каравот ва девордан узоқроқда сақланг.
• Девор, плинтус ва қандалалар кириши мумкин бўлган бошқа жойлардаги ёриқ ва тирқишларни бекитинг.
• Қандалаларни бутунлай йўқ қилиш учун биноларни профессионал дезинфекция қилиш хизматидан фойдаланишни кўриб чиқинг.

Қандалалар топилганда нима қилиш керак:

Агар қандалаларни топсангиз, қуйидаги қадамларга амал қилинг:

• Зарарланган жойни ажратиб қўйинг: зарарланган хонадаги буюмларни уйнинг бошқа қисмларига олиб ўтмасликка ҳаракат қилинг.
• Матрас, пружина блоклари, гилам ва мебелдан қандалалар, тухум ва ташлаб кетилган пўстларни йиғиштириш учун чўтка насадкали чангютгичдан фойдаланинг. Тозалашдан сўнг дарҳол чангютгич халтасини ташланг ёки идишини герметик халтага бўшатинг.
• Чойшаб, кийим, парда ва бошқа тўқима буюмларни ювинг. Қандалалар ва уларнинг тухумларини йўқ қилиш учун ювишдан олдин уларни энг юқори ҳароратда қуритинг. Қандалалар кир ювиш машинасида ҳам тирик қолиши мумкин, шунинг учун буюмларни иссиқ сувда (камида 54 °C) ювинг.
• Зарарланиш даражасини баҳолаш ва қандалалардан халос бўлишнинг самарали режасини тузиш учун дезинсекция мутахассисларига мурожаат қилинг.

Қандалалардан халос бўлишнинг энг тўғри йўли — профессионалларга мурожаат қилиш. Қандалаларни мустақил йўқ қилишга уринишлар кўпинча самара бермайди ва вазиятни янада оғирлаштириши мумкин. Prodezning қандалаларга қарши кураши пухта текширувдан бошланади. Мутахассисларимиз қандалаларни ривожланишнинг барча босқичларида йўқ қиладиган ва уларнинг қайта пайдо бўлишининг олдини олишга ёрдам берадиган комплекс ишлов режасини тузади. Қандалалар бор-йўқлигини текширишга бугуноқ бизга буюртма беринг!