Ертўлада санитария ишлови — бу юзалардаги микроорганизмлар сонини камайтириш: полда, деворларда, зина поғоналарида, стеллажларда ва коммуникациялар ёнидаги жойларда. У йиғиштириш ўрнини босмайди: аввал чиқинди чиқарилади ва юзалар тозаланади, кейингина ишлов берилади. Намликнинг сабабини ҳам у бартараф этмайди — сув оқиши, бузилган гидроизоляция ёки етарли бўлмаган шамоллатиш дезинфекция билан эмас, таъмир ва қурилиш ишлари билан ҳал қилинади. Намлик манбаи сақланиб турар экан, ертўла яна захлайди ва ишлов буни ўзгартирмайди.
Одатда қандай ҳолатларда мурожаат қилинади
Сабаблар деярли ҳар доим маиший ва таниш:
- шамоллатгандан кейин ҳам кетмайдиган намлик ва зах ҳиди;
- сув босиши — ер ости суви ёки эриган қор суви, қувурдаги авария;
- ҳайвон излари: тезак, кемирилган жойлар, ёпиқ жойлардаги ҳид;
- хона узоқ вақт ёпиқ турган ва унга анча вақтдан бери тушилмаган;
- ертўлада буюмлар, консервалар ёки озиқ-овқат сақланади ва уни тартибга келтирмоқчисиз;
- таъмирга ёки хонанинг вазифасини ўзгартиришга тайёргарлик.
Бу сабабларнинг ҳеч бири ишлов албатта керак дегани эмас. Сизнинг ҳолатингизда нима ўринли экани мурожаат ва кўздан кечириш вақтида аниқланади.
Дастлабки баҳолашда нималарга қаралади
Ертўла яшаш хоналаридан шароити билан фарқ қилади: у ерда намлик юқорироқ, ҳаво ҳаракати сустроқ, ёруғлик камроқ, коммуникациялар эса анча кўпроқ. Шунинг учун кўздан кечириш юзалардан эмас, сув қаердан келаётганидан бошланади:
- намлик манбаи: сув оқиши, конденсат, ер ости суви, деворлардаги эски сув босиши излари;
- пол, девор ва шифтнинг ҳолати: кўчган жойлар, караш, емирилган сувоқ ёки оқлов;
- қувурлар, уларнинг кириш жойлари, кранлар ва вентиллар атрофи;
- сув оқизгичлар, сув йиғиладиган чуқурчалар ва сув туриб қоладиган жойлар;
- шамоллатиш тешиклари ва панжаралар — улар очиқми ва ҳаво ҳаракати борми;
- чиқинди, эски буюмлар, тахта ва қоплар — намликни ушлаб турадиган ва юзаларга йўл бермайдиган нарсалар;
- кириш ва ёритиш: пастга қандай тушилади, ёруғлик етарлими, ишлайдиган розетка борми.
Кўздан кечириш расмиятчилик учун эмас: ишлов усули ҳам, унинг чегаралари ҳам ертўлада аслида нима бўлаётганига боғлиқ.
Аввал манба ва чиқинди, кейин ишлов
Ертўлада сув турган, чиқинди ётган ёки кемирувчилар ва ҳашаротлар фаоллиги сақланиб турган экан, юзаларга ишлов беришдан маъно йўқ. Мутахассис келишидан олдин сув чиқариб ташланади, ҳўл бўлган буюмлар ва чиқинди эса ташқарига олиб чиқилади: буни ертўла эгаси ёки у жалб қилган одамлар бажаради. Фаол зараркунандалар билан алоҳида ишлар орқали — дезинсекция ёки дератизация билан — шуғулланилади. Буларнинг ҳеч бири дезинфекция таркибига кирмайди. Фақат шундан кейин юзани тозалаб, унга ишлов бериш мумкин бўлади.
Бу баҳона эмас, ишлар тартиби: ҳўл ва ифлос юзага берилган ишлов ўзидан кутилган натижани бермайди.
Кириш ва шамоллатишни қандай тайёрлаш керак
Тайёргарликнинг бир қисмини ертўла эгаси мутахассис келишидан олдин бажаради:
- зинапояга ва деворлар бўйлаб ўтиш йўлини бўшатинг;
- чиқиндини, ҳўл бўлган ва энди кераксиз буюмларни олиб чиқинг;
- озиқ-овқат ва консерваларни ёпиладиган идишларга жойланг ёки юқорига олиб чиқинг;
- шамоллатиш тешиклари ва панжаралар ёпиқ бўлса, уларни очинг ҳамда хона қандай шамоллатилишини ўйлаб қўйинг;
- ёритишни таъминланг — доимий чироқ ёки кўчма чироқ;
- ертўла умумий бўлса ва унга қўшнилар ҳам кирадиган бўлса, буни олдиндан айтинг;
- ертўлада нима сақланишини ва яқин атрофда кимлар бўлишини — болалар, уй ҳайвонлари — олдиндан маълум қилинг.
Агар булардан бирор нарсани қилолмасангиз, мурожаат қилганда айтинг: қандай ишлар умуман мумкин экани шунга боғлиқ.
Ишлов қандай ўтади
Тартиб ягона қолип бўйича эмас, объектга қараб тузилади:
- кўздан кечириш ва чегараларни аниқлаштириш — қайси юзалар ва жойлар ишга киради;
- сув манбаи ва чиқинди ҳақиқатан бартараф этилганини текшириш;
- аниқ хона учун усул ва восита танлаш: юзалар тури, намлик, майдон ва ертўланинг вазифасига қараб;
- келишувда айтилган юзалар ва жойларга ишлов бериш, шу жумладан қувурлар, сув оқизгичлар ва шамоллатиш ёнидаги қисмларга;
- қўлланадиган восита йўриқномаси талаб қилганидек, таъсир қилиш вақти ва шамоллатишга риоя қилиш.
Ҳамма ертўлалар учун ягона тўплам йўқ. Нима қўлланиши ва қандай кетма-кетликда амалга оширилиши ишлар бошланишидан олдин келишилади.
Ертўлага қайтиш
Ишловдан кейин одатда бир хил саволлар берилади:
- ертўлани қанча шамоллатиш керак ва шамоллатиш суст бўлса буни қандай қилиш керак;
- қачон пастга тушиш ва буюмларни қайтариш мумкин;
- қайси юзаларни ювиш керак — аввало қўл тегадиганларини ва озиқ-овқат сақланадиган жойлар ёнидагиларини;
- болалар ва уй ҳайвонларининг киришини қанча вақт чеклаш керак.
Бу саволларга жавобни қўлланган восита йўриқномаси беради ва улар ишларни келишишда маълум қилинади. Аниқ муддатларни телефон орқали олдиндан айтиб бўлмайди — улар танланган воситага ва ертўланинг ўзига боғлиқ.
Қайта ифлосланиш хавфини қандай камайтириш мумкин
Ишловлар орасида вазиятни оддий чоралар назоратда ушлаб туради:
- шамоллатиш тешиклари ва панжараларини очиқ ва тўсилмаган ҳолда сақланг;
- намликни кузатинг: қувур ва деворлардаги конденсат — эрта белги;
- сув оқишларини таъмирланг ва гидроизоляция ишларини кейинга қолдирманг;
- буюмларни стеллаж ва тагликларда сақланг — полда ва деворга тегизиб эмас;
- осон ҳўлланадиган ва чирийдиган нарсаларни ертўлада сақламанг: картон, мато, эски тахта;
- чиқиндини ўз вақтида чиқаринг ва озиқ-овқат қолдиқларини қолдирманг;
- ҳайвонлар кирадиган йўлларни ёпинг: қувурлар ёнидаги тирқишлар, панжарасиз тешиклар, эшик тагидаги бўшлиқлар.
Бу чоралар намликнинг қурилишга оид сабабини бартараф этиш ўрнини босмайди, лекин кейин ишлаш керак бўладиган ҳажмни сезиларли даражада камайтиради.
Дезинфекциянинг дезинсекция ва дератизациядан фарқи
Учала сўз ўхшаш эшитилади, лекин ҳар хил ишни билдиради:
- дезинфекция — юзалардаги микроорганизмлар сонини камайтириш;
- дезинсекция — ҳашаротлар ва бошқа бўғимоёқлилар билан ишлаш;
- дератизация — кемирувчилар билан ишлаш.
Агар ертўлада ҳозир ҳашаротлар ёки кемирувчилар фаол бўлса, аввал дезинсекция ёки дератизация орқали уларнинг ўзи билан шуғулланиш, дезинфекцияни эса шундан кейин ўйлаб кўриш маъқул. Акс ҳолда ишлов берилган юзалар яна ифлосланиши мумкин.
