Термитлар уй эгалари учун жиддий ташвишга айланиши мумкин. Бу майда ҳашаротлар бино конструкцияларига катта зарар етказади, кўпинча эса бузилишлар қиммат таъмирлаш зарур бўлгунга қадар сезилмай қолади. Аммо термит зарарланишининг белгиларини билиш муаммонинг олдини олиш ёки уни камайтириш учун ўз вақтида чора кўришга ёрдам беради.
Термитлар нима?
Термитлар — майда ҳашаротлар, одатда узунлиги бир ярим сантиметрдан кам бўлади; улар аниқ иерархияга эга колонияларда яшайди. Колониянинг катталиги турлича бўлиши мумкин: бир жуфт термитдан — шоҳ ва маликадан — бир неча юз индивидгача. Вояга етган колониялар эса турига қараб 60 000 дан бир миллионгача термитни ўз ичига олиши мумкин.
Термитлар дунёнинг деярли ҳамма жойида учрайди; бу ҳашаротларнинг 2000 дан ортиқ тури маълум. Термитлар ёғоч билан озиқланади ва ундан селлюлозани — қоғоз, картон ва ёғочнинг асосий таркибий қисмини — ажратиб олади.
Термитлар қандай кўринишда бўлади?
Турлари хилма-хил бўлса-да, термитларни таниб олиш мумкин бўлган умумий белгилари бор:
- Ранги: Термитлар кўпинча оқ ёки жигарранг бўлади. Уларни кўпинча чумолилар билан адаштиришади, аммо термитлар очроқ рангда бўлади.
- Кенг бели: Чумолилардан фарқли ўлароқ, термитларнинг бели ингичка эмас, кенг бўлади.
- Текис мўйловлари: Мўйловлари эгилган чумолилардан фарқли ўлароқ, термитларнинг мўйлови текис бўлади.
- Олтита оёғи: Чумолилар каби термитларнинг ҳам олтита оёғи бор. Аммо кенг бели, оч ранги ва мўйлов шакли уларни чумолилардан ажратишга ёрдам беради.
Термитлардан хавотирланиш керакми?
Марказий Осиёда термитлар етказадиган зарар бўйича статистик маълумотлар кам бўлса-да, шуни тушуниш муҳим: илиқ ва қуруқ иқлимли ҳудудларда термитлар бинолар учун жиддий хавф туғдиради. Бу ҳашаротлар ёғоч конструкцияларни ичкаридан бузади — девор, мебел ва ёғочдан ясалган бошқа қисмларни билинтирмай емиради.
Йирик термит колониялари ойига ярим килограммгача ёғочни еб қўйиши мумкин. Термитлар яширин ҳаракат қилиб, уйни ичкаридан бузгани сабабли, зарарланиш излари топилган пайтга келиб зарар аллақачон жиддий бўлиши ва қиммат таъмирлашни талаб қилиши мумкин.
Уй эгалари термит белгиларига эътиборли бўлиши керак. Термитларнинг пайдо бўлишининг олдини олишга ёрдам берадиган профилактик чоралар ҳам бор: озиқ манбаларини йўқотиш ҳамда уй ичида ва атрофидаги намлик муаммоларини бартараф этиш.
Термит зарари қандай кўринади?
Термит зарарини шикастланган ёғочнинг ўзига хос «чуқурчали» ёки қатламли кўринишидан билиб олиш мумкин. Термитлар ёғоч девор, мебел ва ҳовлидаги дарахтларни бузади, конструкция ичида бўшлиқ ва йўлаклар қолдиради. Майда тешикларга ва ичи бўш, ковак ёғочга эътибор беринг. Девор, панжара ва бошқа ёғоч қурилмаларда лой туннелларининг бўлиши ҳам термит зарарланишидан дарак бериши мумкин.
Уйингизда термит борлигининг белгилари:
Уйда термитларни аниқлаш осон бўлмаса-да, эътибор бериш керак бўлган айрим белгилар бор. Термитлар борлигининг энг кўп учрайдиган белгилари:
- Ёғоч полларнинг қийшайиши ёки шишиши
- Тақиллатганда бўш жаранглайдиган деворлар
- Қанотли термитлар (учиб тўпланиши)
- Ўлик термитлар ёки ташлаб кетилган қанотлар
- Эшик ва деразаларнинг қийин очилиши
- Лой найчалар
- Термит тезаги
- Шикастланган гипсокартон, бўёқ ёки обойнинг шишиши
- Димиқ ҳид
- Шифтларнинг осилиб қолиши, кўтарувчи тўсинларнинг қийшайиши ва бошқа жиддий шикастлар
- Ғижирлайдиган поллар ва кўчиб тушаётган кафел
Термитларни уйингизга нима жалб қилади?
Уй ва ҳовлида тозалик ҳамда тартиб сақлаш термитларни тўхтатмайди. Термитларнинг барча турини ёғоч ўзига тортади, чунки унда уларнинг асосий озиқ манбаи — селлюлоза бор. Термитларга яшаш учун намлик ҳам керак, шунинг учун улар нам жойларни — ертўлалар ва пойдевор атрофидаги тупроқни афзал кўради.
Ёғоч конструкциялар ва нам ёғочдан ташқари, термитларни жалб қилиши мумкин бўлган бошқа шароитлар ҳам бор:
- Нотўғри парваришланган кондиционерлар. Суви оқиб чиқадиган товоқчалар ёки чиқариш найчалари термитлар яшашига ёрдам берадиган нам зоналарни ҳосил қилиши мумкин.
- Ёмон дренаж. Ёмғирдан кейин ҳовлидан сув яхши чиқиб кетмаса, нам тупроқ ерости термитлари учун идеал муҳитга айланиши мумкин. Ҳовлингиз тўғри дренажланганига, тарновлар тоза ва сувни пойдевордан четга чиқараётганига ишонч ҳосил қилинг.
- Сув таъминоти тизимидаги оқишлар. Уй ичидаги ва ташқи қувурларни (масалан, боғ шланглари учун кранларни) оқиш бор-йўқлигига текширинг. Оқишлар термитлар учун уйнинг ҳам ичида, ҳам ташқарисида қулай шароит яратиши мумкин.
Термитлар қачон энг фаол бўлади?
Термитлар уйга йил давомида зарар етказиши мумкин, аммо уларнинг фаоллиги кўпинча ҳаво исиши ва учиб тўпланиш мавсуми бошланиши билан сезиларли бўлади. Ерости термитларининг кўпчилиги ҳарорат кўтарилганда — баҳор ёки ёзда тўпланади. Қуруқ ёғоч термитлари эса одатда ёзнинг охири ва кузда фаол бўлади.
Тўпланиш пайтида вояга етган термитлар янги колония тузиш учун ўз колониясини тарк этади. Улар қанот чиқаради, ерга қўнгач эса қанотларини узиб ташлаб, янги жойда ўрнашади. Термитларнинг тўпланишини кўришингиз ёки ташлаб кетилган қанотларни топишингиз мумкин.
Уйингизда термитлар пайдо бўлса нима қилиш керак?
Нимага эътибор беришни билмасангиз, термит зарарланишининг белгиларини ўтказиб юбориш осон. Агар юқорида санаб ўтилган белгиларнинг баъзиларини сезган бўлсангиз, уйингиз аллақачон зарарланган бўлиши мумкин. Термитлардан мустақил қутулиш анча мушкул, айниқса зарарланиш жиддий бўлса. Энг тўғри йўл — термитларга қарши курашувчи профессионалларга мурожаат қилиш.
Термитларга қарши кураш мутахассислари уйингиздаги термит турини аниқлайди ва улар катта зарар етказгунга қадар уларни йўқ қилиш режасини тузади.
Уйингизда термитлар борлигига шубҳа қилсангиз ёки уларнинг пайдо бўлишининг олдини олмоқчи бўлсангиз, Prodez компаниясига мурожаат қилинг. Бу зараркунандаларга қарши кураш осон эмаслигини биламиз, мутахассисларимиз эса уйингизни термитлардан самарали ҳимоя қилишга тайёр.
