Бинода кемирувчилар қолмагач, ортидан излари қолади: девор бўйлаб тезак, сийдик доғлари, ёпиқ бурчакдаги ин материали, кемирилган қадоқ, омборчадаги ҳид. Кемирувчи изларидан кейин дезинфекция айнан шулар билан ишлайди — юзалар ва ифлосланган жойлар билан. Ҳайвонларнинг ўзи билан у шуғулланмайди: бу дератизациянинг иши, ўз тартиби бор алоҳида вазифа. Иккисини бошиданоқ ажратиб олган маъқул, чунки саволлари ҳам ҳар хил: у ерда — фаоллик қаерда ва уни қандай тўхтатиш, бу ерда — энди қўл тегизгингиз келмайдиган нарса билан нима қилиш.
Аввал кемирувчилар, кейин юзалар
Бинода фаоллик сақланиб турганида жойга ишлов бериш — кейин қайтадан бажариладиган ишни қилиш дегани. Янги излар ўша жойларда пайдо бўлади, ишлов берилган юза эса қайтадан ифлосланади. Шунинг учун аввал кемирувчиларнинг ўзи билан боғлиқ масала ҳал қилинади — бу бинолар дератизацияси: кўздан кечириш, кириш йўлларини топиш ва фаолликни назорат қилиш.
Буни сизнинг ҳолатингизда қандай ташкил қилиш ва қадамлар қайси тартибда бориши — бу ҳақда мурожаат қилганда гаплашилади. Бинолар жуда хилма-хил, олдиндан жавоб бериб бўлмайди: бирида излар эски ва фаоллик аллақачон тўхтаган, бошқасида шитирлаш ҳамон эшитилади. Ҳар қандай тозалашдан олдин аниқлаб олинадиган биринчи нарса — фаоллик тўхтаганми ёки йўқ.
Қайси излар эҳтиёткорлик талаб қилади
Ҳаммаси ҳам кўзга ташланавермайди. Хонани шошилмасдан, топилганига қўл тегизмасдан кўздан кечиринг ва бир неча турдаги изларга эътибор беринг:
- тезак — деворлар ва плинтуслар бўйлаб, мебел орқасида, тортмалар ва жавонларда, озиқ-овқат ёнида;
- сийдик ва унинг излари — полда, жавонларда, қутилар ва қадоқларда қолган тўқ рангли йўлакчалар ҳамда доғлар;
- тўшама ва ин материали — ёпиқ бурчаклардаги қоғоз, мато, иссиқлик изоляцияси ва жун уюмлари;
- кемирилган қадоқлар ва тўкилган нарсалар: ёрма, ҳайвон еми, картон, қоғоз;
- ёпиқ жойлардаги ҳид — омборчада, шкафда, пол остида, техник ўтиш жойида;
- деворлар бўйлаб, қувурлар ва кабел ўтадиган жойлар ёнидаги ишқаланган излар ва йўлакчалар.
Кемирувчиларнинг тезаги, сийдиги ва тўшамасида юқумли касаллик қўзғатувчилари бўлиши мумкин — шунинг учун уларга оддий ахлат эмас, эҳтиёткорлик талаб қиладиган ифлосланиш сифатида қаралади. Қўрқадиган нарса йўқ, муҳими бошқа: улардан чанг кўтармаслик. Яна бир нарса — топилган изни дарров йиғиштиргандан кўра белгилаб қўйган фойдалироқ: излар қаерда ётганига қараб қайси жойлар ифлослангани кўринади.
Мустақил тозалашда нима қилмаслик керак
Одам кўпинча биринчи дақиқаларда хато қилади: супургини олиб, тартиб солишга киришади. Рўйхат қисқа ва бу саҳифадаги энг муҳим нарса:
- тезак ва тўшамани қуруқлайин супурманг — чўтка билан супурги чангни ҳавога кўтаради;
- чангютгич ишлатманг: оддий маиший чангютгич ўша чангнинг бир қисмини хонага қайтариб чиқариши мумкин;
- ифлос қолдиқни пуфлаб тарқатманг — на компрессор, на фен, на пуфлагич билан;
- қуруқ латта ва пол ювгич билан ишқаламанг: шунда ифлос қолдиқ катта майдонга ёйилиб кетади;
- йиғилганини қадоқламасдан, оддий ахлат билан бирга ташламанг — халта очиқ қолдирилмайди, оғзи боғланади;
- иш тугамагунча жойга болалар ва уй ҳайвонларини йўлатманг;
- излар қаердан келганини билмасдан туриб бошламанг: йиғиштирилган жой энди ҳеч нарсани кўрсатмайди, манба эса ўз ўрнида қолади;
- ифлосланган жой учун ва квартира ёки объектнинг қолган қисми учун битта латтани ишлатманг.
Оқилона эҳтиёткорлик эса бунинг акси: ифлосланиш ҳавога кўтарилмайди, балки аввал намланади; иш қўлқопда бажарилади; хона шамоллатилади; жойга кириш чекланади. Бу чоралар на жиҳоз, на алоҳида кўникма талаб қилади. Мутахассис ишига эса нима кириши ва у қандай тартибда бориши мурожаат қилганда ҳамда кўздан кечиришда белгиланади.
Жойни ва унга киришни чеклаш
Мурожаатдан олдин кўп нарса эмас, лекин фойдали иш қилиш мумкин:
- жойни ёпинг — излар топилган хона ёки омборча эшиги ёпиқ турсин;
- ундан очиқ озиқ-овқат, ҳайвон еми ва идиш-товоқни чиқариб қўйинг;
- шамоллатишни таъминланг: иложи бўлган жойда деразани ёки форточкани озгина очинг;
- топилган жойларни белгилаб қўйинг — сурат ёки эшикка ёпиштирилган ёзув телефондаги тавсифдан кўра кўпроқ нарсани айтади;
- у ерда «ҳар эҳтимолга қарши» тартиб солманг: қанча кам тегилса, манзара шунча аниқ бўлади;
- мутахассис келгунига қадар болалар ва уй ҳайвонларини ўша жойдан узоқроқ тутинг.
Шунинг ўзи етарли. Ундан кейингиси — иш чегаралари масаласи, улар эса телефон орқали кўр-кўрона белгиланмайди.
Мурожаатда нима муҳокама қилинади
Мурожаат пайтидаги суҳбат расмиятчилик эмас: ишга нима кириши ва у қандай ташкил этилиши шунга боғлиқ. Саволлар тахминан бир хил бўлади:
- излар қаерда топилган, қачондан бери турибди ва янгилари пайдо бўляптими;
- кемирувчиларнинг ўзи билан боғлиқ масала ҳал қилинганми ёки фаоллик ҳамон давом этяптими;
- қайси юзалар ифлосланган — пол, деворлар, мебел, жавонлар, техника, буюмлар;
- ишга айнан нима киради ва тозалаш билан ишлов қайси тартибда боради;
- жойда нима ва қандай ҳолатда сақланади: озиқ-овқат, ем, буюмлар, ҳужжатлар;
- кириш — хонани ким очади, техник ўтиш жойлари ва пол остига йўл борми;
- тайёргарлик — мутахассис келгунига қадар нимани бўшатиш ва чиқариш керак;
- вақт — хонани қачон ва қанча муддатга бўшатиш мумкин.
Иш чегаралари кўздан кечиришдан кейин аниқ бўлади, ундан олдин эмас: омборча бурчаги бошқа, техник ўтиш жойлари бор бир нечта хона бошқа. Чегара ичига нима кириши ва нима ташқарида қолиши чиқишдан олдин келишиб олинади. Тайёргарликдан бирор нарсани бажариб бўлмаса, буни иш куни эмас, мурожаат қилганда айтинг.
Ишлов қандай ўтади
Чиқиш воситадан эмас, излардан — сиз нимани қаердан топганингиздан бошланади:
- мутахассис сиз билан бирга топилган жойларни айланиб чиқади: тезак қаерда, тўшама қаерда, ҳид қаерда турибди ва излар қаергача чўзилган;
- чегаралар белгиланади: шу чиқишда қайси жойлар ишга олинади, қайсилари эса тегилмай қолади;
- жой келишилган ҳолатида қолгани ва уни супурги билан ҳеч ким тозаламагани текширилади;
- ҳар бир юза учун восита ва усул танланади: пол, жавон, пол ости девори ҳамда мебел ўзини ҳар хил тутади;
- иш топилган излардан атрофга қараб боради: аввал ифлосланган жойлар, кейин қўшни юзалар ва кемирувчилар юрган йўлакчалар;
- охирида — қўлланган восита йўриқномаси талаб қилган таъсир вақти билан шамоллатиш ва сизга нима қилиш қолганини айтиб, хонани топшириш.
На воситанинг маркаси, на ишлар қанча давом этиши олдиндан телефонда ваъда қилинмайди: иккиси ҳам нечта жой ифлослангани ва улар нима билан пардозланганига боғлиқ. Жавоблар иш чегаралари билан бирга, яъни кўздан кечиришдан кейин пайдо бўлади.
Хонани фойдаланишга қайтариш
Жой мутахассис кетган дақиқада эмас, кейинроқ одатдаги фойдаланишга қайтади. Бу ҳақда шундай сўрашади:
- деразаларни қанча очиқ тутиш керак ва деразаси умуман йўқ омборча ёки пол остида нима қилинади;
- ҳар куни қўл тегадиган жавон, дастак ва эшикчаларни артиб чиқиш керакми ва нима билан;
- жойга болалар билан уй ҳайвонлари қай пайтдан бошлаб қўйиб юборилади;
- излар ёнида турган захира, идиш-товоқ ва буюмлар билан қандай йўл тутилади;
- мурожаатдан олдин аллақачон нимадир тозалаган бўлсангиз, қўлқоп, латта ва халталарни нима қилиш керак.
Бу ерда умумий муддат йўқ: уни қўлланган восита йўриқномаси белгилайди ва мутахассис жойлар билан усул аниқ бўлгач, жойида айтади. Одамларни жойга қўйиб юборишдан олдин уни айланиб чиқинг ва буюмларни ўзингиз жойлаштиринг — шу аснода эътибордан четда қолган из бор-йўқлиги ҳам кўринади.
Излар яна пайдо бўлмаслиги учун
Ишлов берилган юзалар бинога янги йўл топилмагунича тоза қолади:
- кемирувчилар ичкарига кирган тирқиш ва ўтиш жойларини ёпинг: девор билан пол туташган жойлар, қувур ва кабел тешиклари, остоналар, вентиляция панжаралари;
- озиқ-овқат ва ҳайвон емини йиртилган пакетда эмас, ёпиқ идишларда сақланг;
- омборча ва техник жойларда тартиб сақланг: картон, латта ва эски буюмлар — тайёр ин материали;
- ўша жойларни вақти-вақти билан кўздан кечириб туринг — дастлабки изни пайқаш бутун жой билан шуғулланишдан осонроқ.
Кириш йўллари ва фаолликни назорат қилиш — бу аллақачон бинолар дератизацияси, ўз кўздан кечириши бор алоҳида иш.
Дезинфекциянинг дезинсекция ва дератизациядан фарқи
Учала сўз ўхшаш эшитилади, лекин ҳар хил ишни билдиради:
- дезинфекция — юзалардаги микроорганизмлар сонини камайтириш;
- дезинсекция — ҳашаротлар ва бошқа бўғимоёқлилар билан ишлаш;
- дератизация — кемирувчилар билан ишлаш.
Бу саҳифада фақат биринчиси ҳақида гап боради — излар қолган юзалар ва жойлар ҳақида. Кемирувчиларнинг ўзи, уларнинг йўллари ва фаоллиги дератизацияга тегишли; ўша омборча ҳамда ёрдамчи хоналарда баъзан учрайдиган ҳашаротлар эса дезинсекцияга. Ишлар ҳар хил ва уларни чалкаштирмаган маъқул: юзаларга ишлов бериш кемирувчиларни йўқотмайди, уларни назорат қилиш эса жойни тартибга келтирмайди.
