Чумолилар — деярли бутун дунёда яшайдиган энг кенг тарқалган ҳашаротлардан бири. Чумолиларнинг турлари жуда кўп, бироқ уларнинг барчасида умумий хусусиятлар бор. Танаси уч қисмга бўлинади: бош, кўкрак ва қорин. Барча чумолиларнинг олтита оёғи ва букилган мўйловлари бўлиб, оёқлари сингари мўйловлари ҳам танасига нисбатан анча узун.
Чумолилар қора, жигарранг ёки қизғиш тусда бўлиши мумкин, ўлчами эса 1,6 мм дан 12,7 мм гача ўзгариб туради. Кўпчилик чумоли турлари инсон учун хавф туғдирмайди, бироқ уйга кириб қолса ноқулайлик келтириши мумкин.
Чумолиларнинг хатти-ҳаракати:
Чумолилар кўпинча уй зараркунандасига айланади, чунки улар озиқ ва сув манбалари яқинида ин қуришни афзал кўради — одамлар эса буни ўзлари сезмаган ҳолда етарлича таъминлаб беради. Бу ҳашаротлар ижтимоий жонзот бўлиб, юз минглаб аъзодан иборат бўлиши мумкин бўлган колонияларда яшайди.
Колонияда ҳар бир чумоли ўз вазифасини бажаради. Барча ишчи чумолилар — урғочи. Улар озиқ йиғади, ин қуради ва личинкаларга қарайди. Эркакларининг эса ягона вазифаси бор — малика билан урчиб, наслнинг давом этишини таъминлаш. Малика тухум қўйиб, колониянинг ўсиши ва яшашини таъминлайди.
Чумолилар қаерда яшаши мумкин?
Чумолилар деярли ҳар қандай иқлимда яшаб кета олади, бу уларни сайёрамиздаги энг кенг тарқалган ҳашаротлардан бирига айлантиради. Кўпчилик турлари шохланган туннелларга эга йирик инлар қуради.
Чумолилар инларини очиқ ҳавода ҳам, бино ичида ҳам қуриши мумкин. Кўчада ин кириш жойини тупроқ ёки қумнинг кичик уюмчаларидан билиб олиш мумкин. Шунингдек, чумолилар уй пойдевори яқинида ёки деворлари ичида ҳам яшаши мумкин.
Чумолилар инларини озиқ, сув ҳамда йиртқичлар ва ноқулай об-ҳаводан бошпана берадиган жойлар яқинида қуришни афзал кўради.
Ўрта Осиёда қандай чумоли турлари яшайди?
Ўрта Осиёда чумолиларнинг турли хил турлари учрайди. Қуйида энг кенг тарқалганларидан баъзилари келтирилган:
- Фиръавн чумолилари — кичик, оч жигарранг чумоли тури бўлиб, уйларда тез-тез учрайди ва бинолар учун жиддий муаммо туғдиради, чунки улар ҳатто энг кичик тирқишлардан ҳам ўтиб кета олади.
- Ўроқчи чумолилар — Ўрта Осиёнинг очиқ майдонларида энг кенг тарқалган турларидан бири. Бу чумолилар уруғ йиғади ва тупроқда ин қуриб, кириш жойи олдида ўзига хос тупроқ уюмчаларини ҳосил қилади.
- Ёғоч кемирувчи чумолилар — Америка дурадгор чумолиларига ўхшайди, ёғочда яшайди ва уй ҳамда бошқа бинолардаги ёғоч конструкцияларга зарар етказиши мумкин.
- Қизил чумолилар — чақиши оғриқли бўлган ёрқин қизил чумолилар; Ўрта Осиёнинг иссиқ ҳудудларида, айниқса жанубий туманларда кенг тарқалган.
- Ўғри чумолилар — уйлар ва ҳовли ҳудудларида яшайдиган майда, тўқ рангли чумолилар; улар озиқ қолдиқлари ва бошқа органик моддалар билан озиқланади.
Чумолилар шу қадар майда бўладики, баъзан уй шароитида уларнинг турини аниқлаш қийин. Шу боис зарур бўлганда мутахассисларга мурожаат қилган маъқул.
Чумолилар босқинининг белгилари:
Чумолилар уйингизга сездирмай кириб, тез орада жиддий муаммога айланиши мумкин. Улар ошхонадаги очиқ турган овқатга кириб, феромон изларини қолдиради ва бошқа чумолиларни жалб қилади. Агар чумолилар девор ёки пол бўйлаб қатор бўлиб кетаётганини сезсангиз, бу босқин бошланганидан далолат бериши мумкин.
Бундан ташқари, кўчада тупроқнинг кичик уюмчаларини кўриш мумкин — бу колония уй яқинига жойлашганини билдиради.
Prodez уйингиздаги чумолиларга қандай қарши курашади:
Агар уйингизда чумолилар босқини бўлишидан шубҳалансангиз, муаммони ҳал қилиш учун ўз вақтида чора кўриш муҳим. Чумоли колониялари юз минглаб аъзодан иборат бўлиши мумкинлиги боис, улардан халос бўлиш ҳар доим ҳам осон эмас. Сотувда чумолиларга қарши воситалар бўлса-да, улар ҳамма турларга қарши ҳам самарали эмас.
Шу сабабли Prodez компанияси мутахассисларига мурожаат қилган маъқул. Биз уйингизга жойлашган чумоли турини аниқлашга ёрдам берамиз ва уларни йўқ қилишнинг самарали режасини ишлаб чиқамиз. Prodez мутахассислари хавф даражасини баҳолаш учун уйингизни ҳам ичкаридан, ҳам ташқаридан текширади.
Мутахассисларимиз уйингиздаги чумоли турини аниқлаб, улар жиддий зарар етказмасидан олдин уларни бартараф этиш бўйича ҳаракат режасини тузади.
Чумолилар муаммосини кейинга сурманг — бепул маслаҳат олиш учун Prodez жамоасига мурожаат қилинг ва уйингизда яна ўзингизни қулай ҳис этинг.
