Termitlar uy egalari uchun jiddiy tashvishga aylanishi mumkin. Bu mayda hasharotlar bino konstruksiyalariga katta zarar yetkazadi, ko‘pincha esa buzilishlar qimmat ta’mirlash zarur bo‘lgunga qadar sezilmay qoladi. Ammo termit zararlanishining belgilarini bilish muammoning oldini olish yoki uni kamaytirish uchun o‘z vaqtida chora ko‘rishga yordam beradi.
Termitlar nima?
Termitlar — mayda hasharotlar, odatda uzunligi bir yarim santimetrdan kam bo‘ladi; ular aniq ierarxiyaga ega koloniyalarda yashaydi. Koloniyaning kattaligi turlicha bo‘lishi mumkin: bir juft termitdan — shoh va malikadan — bir necha yuz individgacha. Voyaga yetgan koloniyalar esa turiga qarab 60 000 dan bir milliongacha termitni o‘z ichiga olishi mumkin.
Termitlar dunyoning deyarli hamma joyida uchraydi; bu hasharotlarning 2000 dan ortiq turi ma’lum. Termitlar yog‘och bilan oziqlanadi va undan sellyulozani — qog‘oz, karton va yog‘ochning asosiy tarkibiy qismini — ajratib oladi.
Termitlar qanday ko‘rinishda bo‘ladi?
Turlari xilma-xil bo‘lsa-da, termitlarni tanib olish mumkin bo‘lgan umumiy belgilari bor:
- Rangi: Termitlar ko‘pincha oq yoki jigarrang bo‘ladi. Ularni ko‘pincha chumolilar bilan adashtirishadi, ammo termitlar ochroq rangda bo‘ladi.
- Keng beli: Chumolilardan farqli o‘laroq, termitlarning beli ingichka emas, keng bo‘ladi.
- Tekis mo‘ylovlari: Mo‘ylovlari egilgan chumolilardan farqli o‘laroq, termitlarning mo‘ylovi tekis bo‘ladi.
- Oltita oyog‘i: Chumolilar kabi termitlarning ham oltita oyog‘i bor. Ammo keng beli, och rangi va mo‘ylov shakli ularni chumolilardan ajratishga yordam beradi.
Termitlardan xavotirlanish kerakmi?
Markaziy Osiyoda termitlar yetkazadigan zarar bo‘yicha statistik ma’lumotlar kam bo‘lsa-da, shuni tushunish muhim: iliq va quruq iqlimli hududlarda termitlar binolar uchun jiddiy xavf tug‘diradi. Bu hasharotlar yog‘och konstruksiyalarni ichkaridan buzadi — devor, mebel va yog‘ochdan yasalgan boshqa qismlarni bilintirmay yemiradi.
Yirik termit koloniyalari oyiga yarim kilogrammgacha yog‘ochni yeb qo‘yishi mumkin. Termitlar yashirin harakat qilib, uyni ichkaridan buzgani sababli, zararlanish izlari topilgan paytga kelib zarar allaqachon jiddiy bo‘lishi va qimmat ta’mirlashni talab qilishi mumkin.
Uy egalari termit belgilariga e’tiborli bo‘lishi kerak. Termitlarning paydo bo‘lishining oldini olishga yordam beradigan profilaktik choralar ham bor: oziq manbalarini yo‘qotish hamda uy ichida va atrofidagi namlik muammolarini bartaraf etish.
Termit zarari qanday ko‘rinadi?
Termit zararini shikastlangan yog‘ochning o‘ziga xos «chuqurchali» yoki qatlamli ko‘rinishidan bilib olish mumkin. Termitlar yog‘och devor, mebel va hovlidagi daraxtlarni buzadi, konstruksiya ichida bo‘shliq va yo‘laklar qoldiradi. Mayda teshiklarga va ichi bo‘sh, kovak yog‘ochga e’tibor bering. Devor, panjara va boshqa yog‘och qurilmalarda loy tunnellarining bo‘lishi ham termit zararlanishidan darak berishi mumkin.
Uyingizda termit borligining belgilari:
Uyda termitlarni aniqlash oson bo‘lmasa-da, e’tibor berish kerak bo‘lgan ayrim belgilar bor. Termitlar borligining eng ko‘p uchraydigan belgilari:
- Yog‘och pollarning qiyshayishi yoki shishishi
- Taqillatganda bo‘sh jaranglaydigan devorlar
- Qanotli termitlar (uchib to‘planishi)
- O‘lik termitlar yoki tashlab ketilgan qanotlar
- Eshik va derazalarning qiyin ochilishi
- Loy naychalar
- Termit tezagi
- Shikastlangan gipsokarton, bo‘yoq yoki oboyning shishishi
- Dimiq hid
- Shiftlarning osilib qolishi, ko‘taruvchi to‘sinlarning qiyshayishi va boshqa jiddiy shikastlar
- G‘ijirlaydigan pollar va ko‘chib tushayotgan kafel
Termitlarni uyingizga nima jalb qiladi?
Uy va hovlida tozalik hamda tartib saqlash termitlarni to‘xtatmaydi. Termitlarning barcha turini yog‘och o‘ziga tortadi, chunki unda ularning asosiy oziq manbai — sellyuloza bor. Termitlarga yashash uchun namlik ham kerak, shuning uchun ular nam joylarni — yerto‘lalar va poydevor atrofidagi tuproqni afzal ko‘radi.
Yog‘och konstruksiyalar va nam yog‘ochdan tashqari, termitlarni jalb qilishi mumkin bo‘lgan boshqa sharoitlar ham bor:
- Noto‘g‘ri parvarishlangan konditsionerlar. Suvi oqib chiqadigan tovoqchalar yoki chiqarish naychalari termitlar yashashiga yordam beradigan nam zonalarni hosil qilishi mumkin.
- Yomon drenaj. Yomg‘irdan keyin hovlidan suv yaxshi chiqib ketmasa, nam tuproq yerosti termitlari uchun ideal muhitga aylanishi mumkin. Hovlingiz to‘g‘ri drenajlanganiga, tarnovlar toza va suvni poydevordan chetga chiqarayotganiga ishonch hosil qiling.
- Suv ta’minoti tizimidagi oqishlar. Uy ichidagi va tashqi quvurlarni (masalan, bog‘ shlanglari uchun kranlarni) oqish bor-yo‘qligiga tekshiring. Oqishlar termitlar uchun uyning ham ichida, ham tashqarisida qulay sharoit yaratishi mumkin.
Termitlar qachon eng faol bo‘ladi?
Termitlar uyga yil davomida zarar yetkazishi mumkin, ammo ularning faolligi ko‘pincha havo isishi va uchib to‘planish mavsumi boshlanishi bilan sezilarli bo‘ladi. Yerosti termitlarining ko‘pchiligi harorat ko‘tarilganda — bahor yoki yozda to‘planadi. Quruq yog‘och termitlari esa odatda yozning oxiri va kuzda faol bo‘ladi.
To‘planish paytida voyaga yetgan termitlar yangi koloniya tuzish uchun o‘z koloniyasini tark etadi. Ular qanot chiqaradi, yerga qo‘ngach esa qanotlarini uzib tashlab, yangi joyda o‘rnashadi. Termitlarning to‘planishini ko‘rishingiz yoki tashlab ketilgan qanotlarni topishingiz mumkin.
Uyingizda termitlar paydo bo‘lsa nima qilish kerak?
Nimaga e’tibor berishni bilmasangiz, termit zararlanishining belgilarini o‘tkazib yuborish oson. Agar yuqorida sanab o‘tilgan belgilarning ba’zilarini sezgan bo‘lsangiz, uyingiz allaqachon zararlangan bo‘lishi mumkin. Termitlardan mustaqil qutulish ancha mushkul, ayniqsa zararlanish jiddiy bo‘lsa. Eng to‘g‘ri yo‘l — termitlarga qarshi kurashuvchi professionallarga murojaat qilish.
Termitlarga qarshi kurash mutaxassislari uyingizdagi termit turini aniqlaydi va ular katta zarar yetkazgunga qadar ularni yo‘q qilish rejasini tuzadi.
Uyingizda termitlar borligiga shubha qilsangiz yoki ularning paydo bo‘lishining oldini olmoqchi bo‘lsangiz, Prodez kompaniyasiga murojaat qiling. Bu zararkunandalarga qarshi kurash oson emasligini bilamiz, mutaxassislarimiz esa uyingizni termitlardan samarali himoya qilishga tayyor.
