Yerto‘lada sanitariya ishlovi — bu yuzalardagi mikroorganizmlar sonini kamaytirish: polda, devorlarda, zina pog‘onalarida, stellajlarda va kommunikatsiyalar yonidagi joylarda. U yig‘ishtirish o‘rnini bosmaydi: avval chiqindi chiqariladi va yuzalar tozalanadi, keyingina ishlov beriladi. Namlikning sababini ham u bartaraf etmaydi — suv oqishi, buzilgan gidroizolyatsiya yoki yetarli bo‘lmagan shamollatish dezinfeksiya bilan emas, ta’mir va qurilish ishlari bilan hal qilinadi. Namlik manbai saqlanib turar ekan, yerto‘la yana zaxlaydi va ishlov buni o‘zgartirmaydi.
Odatda qanday holatlarda murojaat qilinadi
Sabablar deyarli har doim maishiy va tanish:
- shamollatgandan keyin ham ketmaydigan namlik va zax hidi;
- suv bosishi — yer osti suvi yoki erigan qor suvi, quvurdagi avariya;
- hayvon izlari: tezak, kemirilgan joylar, yopiq joylardagi hid;
- xona uzoq vaqt yopiq turgan va unga ancha vaqtdan beri tushilmagan;
- yerto‘lada buyumlar, konservalar yoki oziq-ovqat saqlanadi va uni tartibga keltirmoqchisiz;
- ta’mirga yoki xonaning vazifasini o‘zgartirishga tayyorgarlik.
Bu sabablarning hech biri ishlov albatta kerak degani emas. Sizning holatingizda nima o‘rinli ekani murojaat va ko‘zdan kechirish vaqtida aniqlanadi.
Dastlabki baholashda nimalarga qaraladi
Yerto‘la yashash xonalaridan sharoiti bilan farq qiladi: u yerda namlik yuqoriroq, havo harakati sustroq, yorug‘lik kamroq, kommunikatsiyalar esa ancha ko‘proq. Shuning uchun ko‘zdan kechirish yuzalardan emas, suv qayerdan kelayotganidan boshlanadi:
- namlik manbai: suv oqishi, kondensat, yer osti suvi, devorlardagi eski suv bosishi izlari;
- pol, devor va shiftning holati: ko‘chgan joylar, karash, yemirilgan suvoq yoki oqlov;
- quvurlar, ularning kirish joylari, kranlar va ventillar atrofi;
- suv oqizgichlar, suv yig‘iladigan chuqurchalar va suv turib qoladigan joylar;
- shamollatish teshiklari va panjaralar — ular ochiqmi va havo harakati bormi;
- chiqindi, eski buyumlar, taxta va qoplar — namlikni ushlab turadigan va yuzalarga yo‘l bermaydigan narsalar;
- kirish va yoritish: pastga qanday tushiladi, yorug‘lik yetarlimi, ishlaydigan rozetka bormi.
Ko‘zdan kechirish rasmiyatchilik uchun emas: ishlov usuli ham, uning chegaralari ham yerto‘lada aslida nima bo‘layotganiga bog‘liq.
Avval manba va chiqindi, keyin ishlov
Yerto‘lada suv turgan, chiqindi yotgan yoki kemiruvchilar va hasharotlar faolligi saqlanib turgan ekan, yuzalarga ishlov berishdan ma’no yo‘q. Mutaxassis kelishidan oldin suv chiqarib tashlanadi, ho‘l bo‘lgan buyumlar va chiqindi esa tashqariga olib chiqiladi: buni yerto‘la egasi yoki u jalb qilgan odamlar bajaradi. Faol zararkunandalar bilan alohida ishlar orqali — dezinseksiya yoki deratizatsiya bilan — shug‘ullaniladi. Bularning hech biri dezinfeksiya tarkibiga kirmaydi. Faqat shundan keyin yuzani tozalab, unga ishlov berish mumkin bo‘ladi.
Bu bahona emas, ishlar tartibi: ho‘l va iflos yuzaga berilgan ishlov o‘zidan kutilgan natijani bermaydi.
Kirish va shamollatishni qanday tayyorlash kerak
Tayyorgarlikning bir qismini yerto‘la egasi mutaxassis kelishidan oldin bajaradi:
- zinapoyaga va devorlar bo‘ylab o‘tish yo‘lini bo‘shating;
- chiqindini, ho‘l bo‘lgan va endi keraksiz buyumlarni olib chiqing;
- oziq-ovqat va konservalarni yopiladigan idishlarga joylang yoki yuqoriga olib chiqing;
- shamollatish teshiklari va panjaralar yopiq bo‘lsa, ularni oching hamda xona qanday shamollatilishini o‘ylab qo‘ying;
- yoritishni ta’minlang — doimiy chiroq yoki ko‘chma chiroq;
- yerto‘la umumiy bo‘lsa va unga qo‘shnilar ham kiradigan bo‘lsa, buni oldindan ayting;
- yerto‘lada nima saqlanishini va yaqin atrofda kimlar bo‘lishini — bolalar, uy hayvonlari — oldindan ma’lum qiling.
Agar bulardan biror narsani qilolmasangiz, murojaat qilganda ayting: qanday ishlar umuman mumkin ekani shunga bog‘liq.
Ishlov qanday o‘tadi
Tartib yagona qolip bo‘yicha emas, obyektga qarab tuziladi:
- ko‘zdan kechirish va chegaralarni aniqlashtirish — qaysi yuzalar va joylar ishga kiradi;
- suv manbai va chiqindi haqiqatan bartaraf etilganini tekshirish;
- aniq xona uchun usul va vosita tanlash: yuzalar turi, namlik, maydon va yerto‘laning vazifasiga qarab;
- kelishuvda aytilgan yuzalar va joylarga ishlov berish, shu jumladan quvurlar, suv oqizgichlar va shamollatish yonidagi qismlarga;
- qo‘llanadigan vosita yo‘riqnomasi talab qilganidek, ta’sir qilish vaqti va shamollatishga rioya qilish.
Hamma yerto‘lalar uchun yagona to‘plam yo‘q. Nima qo‘llanishi va qanday ketma-ketlikda amalga oshirilishi ishlar boshlanishidan oldin kelishiladi.
Yerto‘laga qaytish
Ishlovdan keyin odatda bir xil savollar beriladi:
- yerto‘lani qancha shamollatish kerak va shamollatish sust bo‘lsa buni qanday qilish kerak;
- qachon pastga tushish va buyumlarni qaytarish mumkin;
- qaysi yuzalarni yuvish kerak — avvalo qo‘l tegadiganlarini va oziq-ovqat saqlanadigan joylar yonidagilarini;
- bolalar va uy hayvonlarining kirishini qancha vaqt cheklash kerak.
Bu savollarga javobni qo‘llangan vosita yo‘riqnomasi beradi va ular ishlarni kelishishda ma’lum qilinadi. Aniq muddatlarni telefon orqali oldindan aytib bo‘lmaydi — ular tanlangan vositaga va yerto‘laning o‘ziga bog‘liq.
Qayta ifloslanish xavfini qanday kamaytirish mumkin
Ishlovlar orasida vaziyatni oddiy choralar nazoratda ushlab turadi:
- shamollatish teshiklari va panjaralarini ochiq va to‘silmagan holda saqlang;
- namlikni kuzating: quvur va devorlardagi kondensat — erta belgi;
- suv oqishlarini ta’mirlang va gidroizolyatsiya ishlarini keyinga qoldirmang;
- buyumlarni stellaj va tagliklarda saqlang — polda va devorga tegizib emas;
- oson ho‘llanadigan va chiriydigan narsalarni yerto‘lada saqlamang: karton, mato, eski taxta;
- chiqindini o‘z vaqtida chiqaring va oziq-ovqat qoldiqlarini qoldirmang;
- hayvonlar kiradigan yo‘llarni yoping: quvurlar yonidagi tirqishlar, panjarasiz teshiklar, eshik tagidagi bo‘shliqlar.
Bu choralar namlikning qurilishga oid sababini bartaraf etish o‘rnini bosmaydi, lekin keyin ishlash kerak bo‘ladigan hajmni sezilarli darajada kamaytiradi.
Dezinfeksiyaning dezinseksiya va deratizatsiyadan farqi
Uchala so‘z o‘xshash eshitiladi, lekin har xil ishni bildiradi:
- dezinfeksiya — yuzalardagi mikroorganizmlar sonini kamaytirish;
- dezinseksiya — hasharotlar va boshqa bo‘g‘imoyoqlilar bilan ishlash;
- deratizatsiya — kemiruvchilar bilan ishlash.
Agar yerto‘lada hozir hasharotlar yoki kemiruvchilar faol bo‘lsa, avval dezinseksiya yoki deratizatsiya orqali ularning o‘zi bilan shug‘ullanish, dezinfeksiyani esa shundan keyin o‘ylab ko‘rish ma’qul. Aks holda ishlov berilgan yuzalar yana ifloslanishi mumkin.
