Chumolilar — deyarli butun dunyoda yashaydigan eng keng tarqalgan hasharotlardan biri. Chumolilarning turlari juda ko‘p, biroq ularning barchasida umumiy xususiyatlar bor. Tanasi uch qismga bo‘linadi: bosh, ko‘krak va qorin. Barcha chumolilarning oltita oyog‘i va bukilgan mo‘ylovlari bo‘lib, oyoqlari singari mo‘ylovlari ham tanasiga nisbatan ancha uzun.
Chumolilar qora, jigarrang yoki qizg‘ish tusda bo‘lishi mumkin, o‘lchami esa 1,6 mm dan 12,7 mm gacha o‘zgarib turadi. Ko‘pchilik chumoli turlari inson uchun xavf tug‘dirmaydi, biroq uyga kirib qolsa noqulaylik keltirishi mumkin.
Chumolilarning xatti-harakati:
Chumolilar ko‘pincha uy zararkunandasiga aylanadi, chunki ular oziq va suv manbalari yaqinida in qurishni afzal ko‘radi — odamlar esa buni o‘zlari sezmagan holda yetarlicha ta’minlab beradi. Bu hasharotlar ijtimoiy jonzot bo‘lib, yuz minglab a’zodan iborat bo‘lishi mumkin bo‘lgan koloniyalarda yashaydi.
Koloniyada har bir chumoli o‘z vazifasini bajaradi. Barcha ishchi chumolilar — urg‘ochi. Ular oziq yig‘adi, in quradi va lichinkalarga qaraydi. Erkaklarining esa yagona vazifasi bor — malika bilan urchib, naslning davom etishini ta’minlash. Malika tuxum qo‘yib, koloniyaning o‘sishi va yashashini ta’minlaydi.
Chumolilar qayerda yashashi mumkin?
Chumolilar deyarli har qanday iqlimda yashab keta oladi, bu ularni sayyoramizdagi eng keng tarqalgan hasharotlardan biriga aylantiradi. Ko‘pchilik turlari shoxlangan tunnellarga ega yirik inlar quradi.
Chumolilar inlarini ochiq havoda ham, bino ichida ham qurishi mumkin. Ko‘chada in kirish joyini tuproq yoki qumning kichik uyumchalaridan bilib olish mumkin. Shuningdek, chumolilar uy poydevori yaqinida yoki devorlari ichida ham yashashi mumkin.
Chumolilar inlarini oziq, suv hamda yirtqichlar va noqulay ob-havodan boshpana beradigan joylar yaqinida qurishni afzal ko‘radi.
O‘rta Osiyoda qanday chumoli turlari yashaydi?
O‘rta Osiyoda chumolilarning turli xil turlari uchraydi. Quyida eng keng tarqalganlaridan ba’zilari keltirilgan:
- Fir’avn chumolilari — kichik, och jigarrang chumoli turi bo‘lib, uylarda tez-tez uchraydi va binolar uchun jiddiy muammo tug‘diradi, chunki ular hatto eng kichik tirqishlardan ham o‘tib keta oladi.
- O‘roqchi chumolilar — O‘rta Osiyoning ochiq maydonlarida eng keng tarqalgan turlaridan biri. Bu chumolilar urug‘ yig‘adi va tuproqda in qurib, kirish joyi oldida o‘ziga xos tuproq uyumchalarini hosil qiladi.
- Yog‘och kemiruvchi chumolilar — Amerika duradgor chumolilariga o‘xshaydi, yog‘ochda yashaydi va uy hamda boshqa binolardagi yog‘och konstruksiyalarga zarar yetkazishi mumkin.
- Qizil chumolilar — chaqishi og‘riqli bo‘lgan yorqin qizil chumolilar; O‘rta Osiyoning issiq hududlarida, ayniqsa janubiy tumanlarda keng tarqalgan.
- O‘g‘ri chumolilar — uylar va hovli hududlarida yashaydigan mayda, to‘q rangli chumolilar; ular oziq qoldiqlari va boshqa organik moddalar bilan oziqlanadi.
Chumolilar shu qadar mayda bo‘ladiki, ba’zan uy sharoitida ularning turini aniqlash qiyin. Shu bois zarur bo‘lganda mutaxassislarga murojaat qilgan ma’qul.
Chumolilar bosqinining belgilari:
Chumolilar uyingizga sezdirmay kirib, tez orada jiddiy muammoga aylanishi mumkin. Ular oshxonadagi ochiq turgan ovqatga kirib, feromon izlarini qoldiradi va boshqa chumolilarni jalb qiladi. Agar chumolilar devor yoki pol bo‘ylab qator bo‘lib ketayotganini sezsangiz, bu bosqin boshlanganidan dalolat berishi mumkin.
Bundan tashqari, ko‘chada tuproqning kichik uyumchalarini ko‘rish mumkin — bu koloniya uy yaqiniga joylashganini bildiradi.
Prodez uyingizdagi chumolilarga qanday qarshi kurashadi:
Agar uyingizda chumolilar bosqini bo‘lishidan shubhalansangiz, muammoni hal qilish uchun o‘z vaqtida chora ko‘rish muhim. Chumoli koloniyalari yuz minglab a’zodan iborat bo‘lishi mumkinligi bois, ulardan xalos bo‘lish har doim ham oson emas. Sotuvda chumolilarga qarshi vositalar bo‘lsa-da, ular hamma turlarga qarshi ham samarali emas.
Shu sababli Prodez kompaniyasi mutaxassislariga murojaat qilgan ma’qul. Biz uyingizga joylashgan chumoli turini aniqlashga yordam beramiz va ularni yo‘q qilishning samarali rejasini ishlab chiqamiz. Prodez mutaxassislari xavf darajasini baholash uchun uyingizni ham ichkaridan, ham tashqaridan tekshiradi.
Mutaxassislarimiz uyingizdagi chumoli turini aniqlab, ular jiddiy zarar yetkazmasidan oldin ularni bartaraf etish bo‘yicha harakat rejasini tuzadi.
Chumolilar muammosini keyinga surmang — bepul maslahat olish uchun Prodez jamoasiga murojaat qiling va uyingizda yana o‘zingizni qulay his eting.
